Peki neden böyle oldu?

Pazar sabahı 7.00’de milyonları ekrana kilitleyen futbolcuların performansı, sanki biz değil de kendileri yataktan yeni kalkmış hissini yarattı. Dayanıksız değildiler, mücadele ediyorlardı. Ancak algıları dağınık ve telaşlı gibiydiler. Sanki sahada koşturan bedenleri oradaydı da akılları yatakta kalmıştı.

Bulundukları yerde sabahın erken vakti olmadığını bildiğimiz için sebebin uyku olmadığını da biliyoruz elbet. Bu hallerinin sebebi uykusuzluk değil rehavetti. Ay-yıldızlı oyuncuların akılları, duygularının gerisinde kalmıştı. Belli ki o meşhur duygusallığımız burada da sahaya girmişti.

Futbolcu Da İnsan

Maçı neden kaybettiğimizi teknik olarak anlamak için onlarca analiz bulabilirsiniz. Ben size bu bültende işi farkındalık yanından göstereceğim. Çünkü en az değinilen ama en fazla etken olan taraf tam da budur; insan olma deneyimi.

Subscribe now

Cumartesi gününe gidiyoruz, her resmi maçta olduğu gibi iki takımdan demeçler geliyor. Karşılaşmadan bir gün önce düzenlenen bu basın toplantıları genellikle sakin ve tekdüze tonda gerçekleşir. Maçın önemine göre ton bazen yükselse de, mikrofon başına geçen futbolcular “fazla topa girmeden” orta yollu konuşurlar. Ancak burada söylenenler takımın bakış açısı ve psikolojisi hakkında harika ipuçları verir. Avustralya cephesi için de böyle oldu. Bakın takımın oyuncularından Milos Degenek A Milli Takımımız hakkında neler söyledi:

Degenek’in açıklamalarını dinlediğimde keşke rakip takımın söylemleri değil de, kendi içimizde yapılan bir değerlendirme olsaydı dedim. “Nereden biliyorsun böyle düşünmediklerini?” diye soracak olursanız, cevabını bize Arda Güler veriyor. Yine maçtan önce, bu kez sahaya çıkmalarına saniyeler kala bakın genç oyuncu takımı hangi cümleyle motive etmeye çalışıyor?

Ne diyor Arda: “Biz çok daha iyiyiz!”

Peki Avustralyalı Degenek ne diyordu: “Biz daha deneyimliyiz, biz daha hazırız…”

İşte tam bu noktada Arda’nın çıkışıyla, Degenek’in söyledikleri arasındaki devasa “zihniyet uçurumu” çıkıyor karşımıza.

Degenek; emeğe, sisteme, hazırlığa ve eyleme vurgu yapıyor, futbolun rasyonel tarafında duruyor. Arda ise gücünü tamamen soyut bir potansiyelden, saf yetenekten ve meşhur duygusallığımızdan alıyor.

Futbol camiasında biliriz ki “iyi” dendiğinde “yetenek” kast edilir ve Arda Güler ‘iyiyiz’ dediğinde sahip olduğu kumaşa güvenmeyi işaret ediyor. Ancak Degenek’in vurguladığı ‘hazır olmak’ ise o kumaşı işleyebilme becerisini anlatıyordu.

“Skor Kendini Halleder”

James Clear’ın Atomik Alışkanlıklar kitabında çok sevdiğim bir tespit var: 'Skor kendini halleder.' Clear’ın burada kast ettiği iyi sonuçlar almak için, sürece odaklanmak gerektiği. Çünkü süreç olması gerektiği gibi yürütüldüğünde sonuç kendiliğinden gelir. Türk futbolunun en büyük çıkmazı da tam olarak bu: Biz her zaman skora ve sonuca odaklanıyoruz, sistemi ve süreci ıskalıyoruz.

Yazar Clear kitabın aynı bölümünde der ki ‘Kazananların da kaybedenlerin de hedefleri aynıdır’. Avustralya sahaya çıktığında hedefi neyse, bizimki de oydu. Farkı yaratan ise ortak hedefimiz değil, ayrıştığımız bakış açısı oldu.

Avustralya o gün Dünya Kupası'nda gruptan çıkma stratejisinin bir parçası olarak o maçı kazanmak istiyordu.. Türkiye ise “seneler sonra katıldığı Dünya Kupası’nda çıktığı İLK MAÇI KAZANMAK” istiyordu. James Clear’ın bize tuttuğu projeksiyon ile farkı buradan açıklayabiliriz. İki taraf için de hedef Dünya Kupası’nda gidebildikleri kadar ileriye gitmek. Ancak Avustralya için Türkiye maçı sürecin bir parçasıyken, Türkiye için Avustralya maçı bizzat hedef olmuştu.

A Milli Futbol Takımımız 24 sene sonra Dünya Kupası’na katılıyordu ve çıktığı ilk maçta galip gelmek istiyorlardı. Fazla anlam yüklenen bir karşılaşmaya “zaten iyi olduğumuz” inancıyla da çıkınca sonuç hüsran oldu.

Tamam Duygularımızı Bastırmayalım Ama Nasıl Yapalım?

Burada milli maç değerlendirmesi yapıyoruz gibi görünse de ortak insanlık halinin çıkmazını görüyoruz aslında: “Duygusal davranmak” ile “duyguların rehberliğini almak” arasında fark.

Bakın yine Arda Güler bu çıkmazı bizlere maç sonunda nasıl sahneliyor:

Ne Arda’yla bir alıp veremediğim var, ne de yeteneğine diyecek sözüm var. Zaten yazdıklarımdan meselenin de tam bu olmadığını anladığımıza inanıyorum. Bazıları genç oyuncunun bu tepkisini “hırs ve kazanma aşkı” gibi yüceltici sıfatlarla yorumlasa da, Arda’nın son düdükten sonra verdiği tepki anıyla şanıyla “duygusal tepkiydi”. En başından kazanacağımıza emin olduğu için, maç bittiği anda yenildiğimizi kabul edememenin tepkisiydi. Topa rakibinden daha fazla sahip olmayı; iyi oynamak ve galibiyeti hak etmek için yeterli sanmanın tepkisiydi.

Takımın genel olarak böyle düşünüyordu, topla daha çok oynayıp iyi mücadele ettiğimiz fikrindeydiler. Bunu bize maç sonu röportajında Merih Demiral duyurdu. Kendisi kelimesi kelimesine şöyle dedi: “Hiç böyle bir sonuç beklemiyorduk. Sahada gereken mücadeleyi verdiğimize inanıyorum. Herkes istekliydi ama bazen olmayınca olmuyor.”

Subscribe now

Doğru İstatistik, Yanlış Sonuç Üretebilir

Rakamlar bize A Milli Takımımız’ın sahada mücadele ettiğini gösteriyor. Topla oynama oranı Avustralya’da %28 iken, Türkiye’de %72. Ancak rakamların ötesine geçip, bu oranın nasıl şekillendiğine baktığımızda mücadelenin gerektiği gibi verilip verilmediği ve neye benzediği ortaya çıkıyor: Topla bolca oynamış ama o topla rehavet ve telaş içinde oynamış bir takım gördük biz. Ortalamanın üzerinde uzun savunma oyuncularına sahip bir rakibe karşı, ısrarlı biçimde ceza sahası içine orta yaparak girmeye çalışan bir takım gördük mesela. Teknik Direktör Montella’nın yanlış oyuncu tercihleri de etkendi şüphesiz ama ben ne teknik analize ne kadro tercihine girmeyeceğimi en baştan söylemiştim. Amacım farkındalık çerçevesinden yorum yapmaktı, öyle de olduğuna inanıyorum.

Geçmişe Değil Önümüze Bakma Vakti

Şimdi önümüzde iki grup maçı daha var. Herkes bundan bir önceki - 2002 - Dünya Kupası’nda da ilk karşılaşmayı kaybettiğimizi hatırlatıyor. Ben bunu yanlış buluyorum. Oyun değişti, kadro değişti, şartlar çok farklı… Sadece bu benzetmeye sığınırsak yine duygusal bir destekle başarıya ulaşmaya çalışırız.

Bakalım gelecek maçlar nasıl bir anlayışa sahne olacak.

Share

Sosyal medyada da benzer ifadelerle sıkça karşılaşıyoruz, ancak bir şeyin popüler olması onun doğru olduğu anlamına gelmiyor, en azından tek doğru…

Yaşanan bireysel sorunlarda “bu seninle ilgili” deyip kişiyi kendisiyle bir yüzleşmeye davet etmek, tek başına çok tehlikeli bir yaklaşım. Nedenini anlatacağım ama önce benim bu anlayışla olan ilişkim nasıl dönüştü size ondan bahsedeceğim. “Seninle ilgili anlayışı” ile hayatımın farklı dönemlerinde farklı ilişkilerim oldu:

1- Neyi kast ettiklerini anlamadığım, kendimi bir uzaylı gibi hissettiğim dönem.

2- İfade edilen şeyi idrak ve pratik ettiğim dönem.

3- Her şeyin hem benimle ilgili olduğu, hem de olmadığını anladığım dönem.

Ve nihayet buradayız, aydınlanma dönemimde!

Zorla Güzellik Olmuyor Be Annem!

Hayatımın bir dönemi var ki, tamamen kendime döndüğüm, kafayı kendimi iyileştirmekle bozduğum - takıntılı - bir dönem. Artan ve azalan dozlarda “kendim de kendim” diye gezinip durdum 2017-2022 aralığında. Sonra kucağıma bir minik kız düştü ve dünyam değişti. O beş yılda alamadığım yolu, son dört senede misliyle aldım. Anne olduktan sonra bambaşka bir serüvene açıldım.

Size annelik güzellemeyeceğim merak etmeyin sadece olaylar benim hikayemde böyle gelişti. Yüzümü kendime döndüğüm ilk beş yılımda dikkati sadece kendime vererek; ittire kaktıra, kontrol çabasıyla, kendimi zorlamışım. Ancak iyileşmek hayatı kontrol edebilmekle değil, sorumluluk alabilmekle mümkünmüş! Bu gerçeğe uyandığım yazımı aşağıya bırakıyorum.

İşte Burada: Sorumluluk Almakla Kontrol Etmek Arasındaki Fark Nedir?

***

Hepimiz hem toplumun parçasıyız hem de bireysel hayatlarımızı yaşıyoruz ve mesele burada başlıyor: Spiritüel öğretiler popüler kültüre meze olduğunda, toplum gerçeğini hiçe sayıyor. Bireyi odağa oturtup, benmerkezci bir şema çıkartıyor. O kişinin izole yaşamadığını, toplumun içine girip çıktığını gözden kaçırıyorlar. “Bu deneyimi neden kendine çektin?” diye sorduklarında da kişi tüm suçu kendinde aradığı bir bakış açısına saplanıyor. Evet doğru kelime: saplanmak.

Çünkü soru yanlış değil, soru çalışıyor, işe yarıyor ama eksik kalıyor.

Ancak “Bu deneyimi neden kendine çektin?” diye sormak çözümü sadece iç dünyasında aradığı, tek taraflı bir hale sokuyor kişiyi. Oysa hepimiz, toplumun içinde yaşıyor, sürekli girip çıkıyor, birbirimize temas ediyoruz.

Geçenlerde kırmızı rujumu sürerken de toplumla teması anlatmıştım:

“İçine Bak” Anlayışı Kadına Çok Zarar Veriyor

Kendimden biliyorum, çevremden biliyorum, sosyal medyada görüyorum. Dikkati sadece kendimize vermek, olayların çözümünü sadece “benimle ilgili” mottosunda aramak bizi toplumdan soyutlarken, aynı zamanda apolitize ediyor. Ve tıpkı kırmızı rujlu videodamda söylediğim gibi; popülerleşen “içine bak” anlayışı, kadınlığa dair sorunları kocaman bir yumağa dönüştürüyor ve kadın sorunu kendinde arıyor! Bu büyük bir yük! Olaylara “benden sebep” diye bakmak bir yerden sonra kişiyi yetersiz ve sorunlu hissedeceği karanlık bir kuyuya düşürebiliyor.

Kadınlar dikkati kendilerine vermekten, yaşadıkları sorunların kaynağı olan ataerkil topluma kör bir hale geliyorlar. Sonra da bizler şöyle içerikler görüyoruz:

Hah! Derdimiz de tam olarak buydu: Kadınlar neden sürekli bakımlı değiller, neden her an göze hoş gelmiyorlar? Videoda sözüm ona psikologun yönlendirmesini dinlediniz. Sorunu kadında arayan o dar bakış açısını, gelin biz genişletelim:

Kuzum kim böyle olmanız gerektiğini söylüyor? - Kocanız.

Kocanız bu beklentiye nasıl kapılıyor biliyor musunuz? - Çevresinden.

Çevrenin ucu nereye bağlanıyor? - Topluma.

Share

Geldik mi asıl probleme: toplumda kadının temsiliyeti. Videodaki sözde psikolog, popülizm mikrofonunu eline almış türlü türlü taktikler veriyor. Ve bakımsız olmakla suçlanan kadın, sorunu iç dünyasında arayıp kocaman bir karanlığı küçücük bir el feneriyle aydınlatmaya çalışıyor. Oysa biz kadınlar o karanlığa hep birlikte girmeli, fenerlerimizi elimize alıp karanlığı birlikte aydınlatmalıyız! Çünkü tek başına kalmış o kadın, böylece görebilir ki yalnız değil! Bir tek onun kocası kendisinden beklemiyor sürekli bakımlı olmasını, yüzbinlerce hanede ve iş yerinde, üstelik her gün yeniden üretiliyor aynı problem.

Biz kadınlar hep birlikte olmalı ve bakmalıyız bu beklenti nereden geliyor, kim neye dayanarak bizlere bazı rolleri dikte ediyor? Bunu birlikte yapmalıyız, zira kadının tek başına bu karanlığı aydınlatması mümkün değil.

Subscribe now

İnsanın kendi içine bakıp yaralarını sarması zor iş. Bu sadece cesaret gerektirmesinden ya da yapılan yanlış seçimleri egoya kabul ettirmenin zorluğundan kaynaklanmıyor. İçine bakmak, aynı zamanda çift taraflı bir bakış açısı kazanmak demek: Yaşadıklarımızın, bireysel hikayemizle toplumsal gerçeklerin kesiştiği noktalarda nasıl şekillendiğini görebilmek... Bu iki alan birbirinden ayrı değil; bazen kendimize odaklanır, bazen de yüzümüzü topluma döneriz. Asıl dengeli ve sağlıklı olan ise, tüm bunların tam ortasında bir yerde durabilmekmiş.

Mayıs ayında yaşandı, bir miktar tepki de çekti ama şampiyonluk gündeminin arasında kaynayıp gitti. Ne var ki bu öyle kaynayıp gidecek küçük bir olay değil, kocaman bir gerçeğin yeni bir örneği. Gelin gerçekte ne olduğuna yakından bakalım.

Subscribe now

Sıradan Bir Yayın, Sıra Dışı Bir “An” İle Gündem Oldu

Tarih 9 Mayıs Cumartesi. Fenerbahçe, Konyaspor deplasmanında ve muhabirler takımın kamp yaptığı otelin önünden canlı bağlantılar gerçekleştiriyorlar. Buraya kadar her şey normal. HT Spor muhabiri Esra Köse yayındayken, Fenerbahçe Başkanı Saadettin Saran geliyor. Köse’nin hemen arkasında arabasından iniyor. Muhabir bir miktar heyecanlanıyor ki bu da normal; gündemdeki iki büyük kulüpten birinin en tepesindeki ismi canlı yayında yakalayan tek muhabir o anda. Esra Köse, Sadettin Saran’ı yayına davet ediyor, başkan da nazikçe yaklaşıyor. Hem muhabirin hem kameramanın ellerini sıkıyor ve “kazanacağız inşallah” diye kısa bir yanıt veriyor. Ancak tam o anda Başkan Sadettin Saran, muhabir Esra Köse’nin yanağından makas alıyor!

Erkekler Hükmü Vermiş

Yayını izledikten sonra yaptığım ilk şey yorumları okumak oldu, çünkü toplumun bu olayı nasıl algıladığını çok merak ettim. Birkaç “yanlış bulan” tepki vardıysa da genel algı ağırlıkla olumluydu (!)

1. Kötü niyet yok, babacan bir tavır var.

2. Adam karizma, bu hareketi de çok cool durmuş.

Yaşanan olayda sorun görmeyenler bu iki düşünce etrafında kümelenmişti ama bir de ortak paydaları vardı. Kadın muhabirin durumdan rahatsızlık duymadığı, hatta halinden memnun olduğunu savunuyorlardı. Neye dayanarak? Vay efendim kadın gülümsüyormuş, tepki göstermemiş, öyleyse ortada sorun da yokmuş.

Peki kim bu hükmü verenler? -Erkekler.

Olayın aktörü erkek, izleyenler erkek, yorum yapanlar gene erkek.

Kadın? Adı bile anılmıyor. Kadın hem olayın içinde sadece bir “muhattap” konumuna düşüyor, hem de sonrasında bir “nesne” olarak anılıyor. Öyle ki yorumlarda kulüp başkanı her daim adıyla anılırken - Sadettin Saran - muhabirin adını kimse kullanmıyor. Herkes ona “muhabir - kadın muhabir” diyor. Ben burada yeniden belirtmek isterim, “muhabir Esra Köse”!

Subscribe now

Değişen Bir Şey Yok Gibi

Peki bu münferit bir olay mıydı? Öyle olduğunu zannetmeniz beni üzer. Ekran önünde şahit olduğunuz iki saniyelik o an, spor medyasındaki kadınların nasıl konumlandırıldığına yeni bir örnekti sadece. Yirmi yıldır bu alanla ilgilenen biri olarak gördüm ki kadınlar halen, erkeklerin lütfetmesiyle kendine yer edinebiliyor.

2009 yılında yazdığım “Spor Medyasında Kadın Olmak” başlıklı lisans tezimde tam da bu konuyu araştırmış, ardından spor muhabirliği yaptığım 2010-2014 yılları arasında da meselenin bizzat içinde yer almıştım. Bugün adı Esra Köse olan kadın, 20 yıl önce Burcu Durmuşoğlu idi. Belli ki isimler değişiyordu ama roller ve hikayeler pek değişmiyordu.

Kadınların Fazla Mesai Ücretini Kimse Konuşmuyor

Spor medyasında kadın olmak maça 10-0 geriden başlamak anlamına gelir. Orası erkeklerin güç, iktidar, sermaye üçgenidir ve siz bir kadın olarak bermuda şeytan üçgeninde hayatta kalmaya çalışırsınız. Benim hikayemde de durum farklı olmadı. Yayın esnasında kimse benim yanağımdan makas almamıştı ama yıllar boyunca iktidar sahibi erkeklerin arasında kız çocuğu olmaktan öteye geçemedim.

Spor basınının CEO’su, haber müdürü, istihbarat şefi, kameramanı, yönetmeni, muhabiri, editörü erkektir… İşi ürettiğiniz tarafta, yani sahada da durum farksızdır; futbolcusu, hakemi, teknik heyeti, taraftarı, başkanı… Sektörün tamamına yakını erkeklerden oluşur. Deneyimlidirler, ortama hakim, koltuklarında köklü ve güçlüdürler. Hal böyle olunca sizler kadın olarak onlar tarafından kabul edilmeyi beklersiniz. Onlar öyle devlerdir ki, siz yanlarında ancak bir kız çocuğu olabilirsiniz.

Share

Öğrenirsiniz, bilgilenirsiniz, deneyimlenirsiniz ama bir türlü büyüyemezsiniz. Mesainizi sadece işi yapmaya değil, kendinizi her gün yeniden erkeklere ispat etme çabasına da harcarsınız. Sizi maçlara muhabir olarak gönderen, canlı yayınlar yapma şansı veren o erkek yöneticiler an gelir size şöyle der: “Tarif et bakalım ofsaytı”! Hiç beklenmedik biz zamanda, çocuğuna parmak sallayan bir baba ya da aniden sözlüye kaldıran öğretmen misali sizden hızla cevap vermenizi beklerler: “Hadi o karmaşık şeyi tarif et de görelim neymiş ofsayt”…

Siz de üzerinize dönmüş bakışlarla telaş içinde cevap vermeye çalışırsınız. Eğer “Kendimi ispat etmeye ihtiyacım yok” deyip ofsaytı tarif etmezseniz, bu kez de arkanızdan “Hahah bilmiyor işte anlatamıyor” diyerek dalga geçerler.

Yani bir şekilde kendinizi yetersiz hissettirmek için ellerinden geleni yaparlar.

Bir klişe olan ofsayt tarif etme sınavıyla ben de karşılaştım. Nedenini o zamanlar anlayamaz ve şöyle düşünürdüm: “Bana güvenip beni canlı yayınlara gönderiyor ama halen ofsaytı bilemeyeceğimi düşünüyor.” O yıllarda anlam veremediğim bu yaklaşımı şimdilerde gayet iyi anlayabiliyorum:

Gerçek Çok Başka

Ve kadınlar boyunlarında bir ip misali kimi zaman serbest bırakılan kimi zaman sıkılan düzenin içinde var olma mücadelesi veriyorlar. Sonra da zannediliyor ki kulüp başkanı kendisinden makas aldığında o kadın halinden memnun! Sadettin Saran’ın yaptığından memnun olan, asıl onunla aynı zihniyette olan erkeklerdir ve toksik erkekler o kadının orada nelerin savaşını verdiğini nasıl bilebilirler? Gelin şimdi ataerkil yorumları bir kenara bırakıp, o sahnenin arkasındaki gerçeklere bakalım:

Subscribe now

1. Paternalist (Babacan) Yaklaşım ve Profesyonellik

Saran’ın tavrı, “eski ekol” bir samimiyet göstergesi olarak yorumlanabilir. Ancak bir gazetecinin çalışma alanında bu tür fiziksel bir temasla karşılaşması, onun profesyonel kimliğini askıya alıp onu “çocuk” konumuna indirgiyor. Muhabir Esra Köse bir kurumun temsilcisi olarak soru sorarken, görüyoruz ki kadın hangi kurumu temsil ederse etsin halen yeterince ciddiye alınmıyor.

2. Güç Dengesi ve “Görünmeyen” Rahatsızlık

Esra Köse’nin verebileceği tepki aslında biliyoruz ki kısıtlı. Karşısında oldukça güçlü bir erkek figür varken - üstelik canlı yayında - gülümseyip işine devam etmek, biz kadınların başvurduğu en yaygın yöntem. Eğer orada gülümsemek yerine aksi bir yaklaşım sergilese “fazla tepki göstermek, abartmak, muayyen gününde olmak” gibi yaftalarla karşılaşacak. Ve muhtemeldir ki yöneticilerinden de benzer yorumları alacak. Uzun vadede böyle bir çıkış Esra Köse’nin kariyerini bile etkileyebilir.

3. “Samimiyet” mi, “Sınır Aşımı” mı?

Sadettin Saran bunu kötü bir niyetle yapmamış bile olsa (!) sormak gerekiyor:

• Aynı şeyi orta yaşlı bir erkek muhabire yapar mıydı?

• Veya aynı konumdaki bir kadın yönetici, genç bir erkek muhabirin yanağından makas alsa nasıl karşılanırdı?

Bu sorular, hareketin aslında ne kadar toplumsal cinsiyet ve hiyerarşi temelli olduğunu gösteriyor.

Sizin Tepkiniz Ne Olurdu?

Özetle bir kulüp başkanının, bir kadın muhabirden yayın esnasında makas alması “Tarif et bakalım ofsaytı” demenin başka bir formu.

Esra Köse o anda “nezaketini korudu”. Düşünüyorum da ben ne yapardım? Buna iki farklı şekilde cevap verebilirim: Çünkü yirmi yıl önceki Burcu’yla, bugünkü arasında uçurum var.

Eski Burcu aynı tepkiyi verir, gülümserdi. Hatta acı bir itirafta bulunayım bunu bir sorun olarak görmez, mutlu bile olurdu. Belki Esra Köse’de sorunun farkında değil kim bilir… “Koskoca Sadettin Saran’ın yanağından makas alması” harika bir onaylanma olabilir bilinç dışında, benim için öyle olurdu.

Ancak bugünkü Burcu böyle bir teması asla kabul etmezdi! Bugünkü Burcu yayınını yapar ve o eli nezaketle ama kararlılıkla havada bırakırdı. Çünkü artık biliyorum; biz bu oyuna onaylanmaya değil, oyunun kurallarını değiştirmeye geldik.

Share

Subscribe now

Türkiye’de siyasi iktidar kadınların çok çocuk doğurmasını bekliyor. Bu doğumları “normal” yolla yapmasını istiyor. Yani hükümet, kadınların vajinasından bebekler çıkartmasını istiyor ama aynı hükümet en “normal” şeyi karşılayamıyor: Vajinanın, rahmin, kadın sağlığının güvenliğini…

Kondom Yerine Eldiven Kullanan O Hastane

Önceki hafta ülkeyi ayağa kaldıracak bir haber yayınladım: Ülkenin başkentinde bir üniversite hastanesinde vajinal ultrasonografik muayenede, ultrason başlığına kondom kullanılması gerekirken eldiven kullanıldığını duyurdum. Adres Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Kadın Hastalıkları Doğum Polikliniği ile İnfertilite servisiydi.

Türkiye haberi benden duyarken, bu büyük ihmalkarlık işaret ettiğim adresin sınırlarını aştı. Skandal öyle çok kadına ulaştı ki, böylesi büyük bir sağlık açığının tüm ülkede yaşandığını öğrendik. Yüzlerce kadın, ülkenin farklı bölgelerindeki hastanelerin adını vererek aynı sağlık açığının başka başka şehirlerde yaşanmakta olduğunu anlattı. Meğer kadınlar yıllardır fırıncı eldiveniyle vajinal ultrasonografik muayeneye maruz bırakılmaktaymış.

Anne olmanın hem mükafat hem hedef haline getirildiği Türkiye, kadınlarını en temel sağlık malzemesinden sıradanlaşmış ve normalleştirilmiş biçimde yoksun bırakmaktaymış. Bu önce onların ve dolayısıyla her insanının sağlığını tehlikeye atmak anlamına geliyor. Vajinal ultrasonografik muayenede kondom yerine eldiven tercih etmenin ne anlama geldiğini bu haberde detaylıca okuyabilirsiniz. Ancak özetle söyleyebilirim ki; eldivenin kondom gibi koruması mümkün değildir ve bir önceki hastadan bir sonrakine her türlü enfeksiyonun geçebilmesi anlamına gelir, buna cinsel yolla bulaşan hastalıklar dahil!

DMO Masalı ve Kayıp Kondomlar

En başa dönüp ülkenin tamamında yaşanmakta olan sağlık skandalının açığa çıktığı ilk adrese gidelim, çünkü hastanenin bir cevabı var ve birlikte o adresten gelen iddiaların dayanaksızlığına bakacağız.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinin, vajinal ultrasonografik muayene yapılan birimlerinde uygunsuz biçimde eldiven kullanıldığını duyururken bunu orada muayene olan bir hastanın beyanına, sonra bu iddianın peşinde düşerek edindiğim bilgi ve belgelere dayandırmıştım. Elbette bunlarla yetinmemiş, bir kamu kuruluşu olarak hastanenin yaptığı satın alımları da incelemiştim. Hastanenin başhekimi Prof. Dr. Yakup Kumtepe’nin imzasını taşıyan, yaptıkları tüm satın alımları yayınladıkları bir web sitesi var. Geriye dönük satın alımlara baktığımızda hastanenin hiç kondom almadığını görmekteydik ve ben de “Vajinal ultrasonografik muayene yapılan bir hastanede kondom alınmıyor ise ne kullanılıyor?” diye sormuştum.

Ben haberi yayınladıktan sonra Sağlık Bakanlığıyla iletişime geçtik ve ardından hastane başhekimliğinden kısa bir bilgi geldi. Şimdi sizlerle tek tek bana iletilen bilgi mesajındaki savunmaları ve benim kafamda oluşan yeni soruları yayınlıyorum.

• “Biz malzemeyi Devlet Malzeme Ofisi’nden (DMO) düzenli biçimde temin ediyoruz.”: Bu sava karşılık sorumu ben de şöyle iletiyorum: Satın alımların yayınlandığı web sitesinde neden DMO’dan aldığınız kondomlara yer vermiyorsunuz? Madem amacınız şeffaflık, aynı duyarlılığı bizler neden kadın sağlığıyla ilgili temel bir malzeme için göremiyoruz? Eğer amacınız gerçekten şeffaflık ise DMO’dan düzenli temin ettiğinizi iddia ettiğiniz kondom alımlarının geriye dönük muhasebesel kayıtlarını, faturalarını ve girdilerini kanıtlayan her türlü belgeyi yayınlayınız. Eğer gerçek sizin söylediğiniz gibiyse, kondomun kayıtlarını yayınlamaktan sizi alıkoyan nedir?

• “Her ultrason cihazının yanında hazırda bekleyen 1000 -bin- adet prop kılıfı bulunuyor”: Nasıl? Küçük olduğunu bildiğimiz bir muayene odasında, ayrı ayrı 1000 adet paket nereye ve nasıl sığıyor? Zaten dar olan bir alana her şey zar zor yerleştirilmişken, tek tek paketlenmiş 1000 adet paketin sığması hiç mümkün gelmiyor. Bu yüksek sayı yani 1000 adet bilgisi, bana son yıllarda farklı gelişmelerde karşılaştığımız o stratejiyi hatırlatıyor. Hani şu yüksek yüksek sayıları, bağıran seslerle, altı kalın ve büyük harflerle yayınlama stratejisi. ‘1000 adet prop kılıfının o küçük odalarda her ultrason cihazının yanı başında bulunuyor olduğu iddiası’ aynı taktiğe benziyor. Bana her şey seni hatırlatıyor…

• “Her ultrason cihazının yanında hazırda bekleyen 1000 -bin- adet prop kılıfı bulunuyor”: Bu iddiayı yeniden ve farklı tarafıyla ele alıyoruz çünkü ülkede pro kılıfını kim kaybetmiş ki DMO bulsun! Şu mühim bilgiyi not düşerek devam edelim: Vajinal ultrasonografik muayenelerde makbul olan malzeme kondom da değil, aslında ultrason başlıkları için özel olarak üretilmiş prop kılıflarıdır. Ama bu malzeme daha pahalı olduğundan pek tercih edilmez ve güvenli bir muadil olarak kondom kullanılır. Hastane başhekimliği eldiven kullanıldığını inkar ederken öyle güçlü bir savunma hazırlamış ki, her kalemini en abartılı biçimde yazmış. Tıpkı 1000 adet gibi, prop kılıfı da öyle… Kısa bir araştırmayla öğrendim ki ülkede prop kılıfı yok. Araştırma kısa sürdü çünkü olmayan bir şeyin peşine düşmek de mümkün değildi. İnternet taramasında karşıma tek marka çıktı, o markayı satıyor görünen 3 firma vardı ve görüştüğüm yetkililerden bir özür cümlesi duydum: “Üzgünüz, web sitesinin yenilenmesi lazım sayfa çok eski. O ürün yok, kimse kılıf kullanmıyor pahalı diye. Klinik kullanım için elimizde kondom var” dediler. İnsan sormadan edemiyor, DMO nereden bulup getirtiyor bu en pahalı ve ülke piyasasında bulunmayan seçeneği?

• “Yedekte açılmamış 3800 adet prop kılıfımız var”: Bu iddiaya ayrıca bir yanıt vermeyeceğim, yukarıda konuyu yeterince deştiğimi düşünüyorum.

Ankara’da Patladı, Türkiye’yi Sardı

Serdimiz sadece Ankara Üniversitesi Tık Fakültesi Hastanesiyle mi? Artık hayır! İlk habere yüzlerce kadından öyle çok destek geldi ki, bizler bu büyük ihmalkarlığın sadece o hastanede yaşanmadığını anladık. Olay bir adresi aştı, koca ülkeye yayıldı. Kadınlar uzunca yıllardır poşet eldivenle vajinal ultrasonografik muayene edilmekteymiş. Yazılan bazı hastane isimlerini burada paylaşıyorum:

• Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Hastanesi

• Çapa (İstanbul) Tıp Fakültesi Hastanesi

• Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

• Konya Şehir Hastanesi

• İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesi

• Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi

• Çerkezköy Devlet Hastanesi

• Arnavutköy Devlet Hastanesi

• Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi

• Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesi (GATA)

• Antalya Medikal Park Hastanesi

Adı geçen tüm hastanelere ilişkin vajinal ultrasonografik muayenede eldiven kullanıldığı paylaşımlarının birer iddia olduğunu notunu düşmem gerekir. İddialar, bu hastanelerin isimlerini veren kişilere aittir.

Share

Bakanlığın Sessizliğini Bu Belge Bozabilir Mi?

Peki yüzlerce kadının birer birer sıraladığı bu adreslere, bu iddialara Sağlık Bakanlığı ne tepki verecek? İşin bir ayağı da bu olacak. Ülke kadınlarından gelen bunca tepkiye, bunca paylaşıma karşın ilgili bakanlığın ivedilikle harekete geçmesi gerekmektedir.

Türkiye'nin dört bir yanından gelen iddialar karşısında Sağlık Bakanlığı’nın henüz resmi bir açıklama yapmaması, kamu sağlığına verilen önemi sorgulatıyor, üstelik Aile Yılında…

Ben tam da bu konuda çok önemli bir doneyi en sona sakladım. Yıl 2017. Bir kadın İstanbul’daki Kanuni Sultan Süleyman Hastanesi’nde vajinal ultrasonografik muayenede eldiven kullanıldığını görüyor. Daha ötesi tedai amacıyla düzenli gittiği poliklinikte bir muayenesi esnasında poşet eldiven yırtılıyor! Bunun kabul edilemez ve yanlış olduğunu bilerek CİMER’e şikayette bulunuyor. Ülkenin bu muayene biçimi için “klinik amaçlı malzeme” temin etmesi gerektiğini belirtip, bulaş riskini hatırlatıyor. Gelen cevabı sizinle paylaşıyorum:

“Her hastanın muayene işlemi esnasında cihazdaki eldiven değiştirilmekte olup, yırtılma olasılığı olmadığı bilgisi alınmıştır.”

Yani kamu kuruluşu hem uygunsuz malzeme yani eldiven kullandığını yani her kadını riske atan bir tercih yaptığını kabul etmiş oluyor hem de bir hastanın bizzat yaşadığı yırtılma olayını inkara gidiyor.

Haber tam burada sonlanırken bende şu soru beliriyor: Eğer eldiven 2017 yılında Kanuni Sultan Süleyman Hastanesinin işaret ettiği gibi doğru tercih olsaydı, 2025 senesinde Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi neden eldiven kullandığını kabul etmek istemedi?

Eğer Sağlık Bakanlığı hala bu uygulamanın varlığını inkâr ediyorsa, kadınlara neyi reva gördüğünü açıkça söylemeli.

Bu haber size katkı sağladıysa, siz de bağımsız gazeteciliğin emeğine katkı sağlayabilirsiniz. Ayda sadece 8 dolara ücretli abone olarak, bu ve benzeri haberlerin devam etmesini sağlayabilirsiniz.

Subscribe now

Büyüdüm, gazetecilik okudum. Kararımı daha okula girmeden vermiştim; spor muhabiri olacaktım. Öyle de yaptım; önce okulun ajansında sonra işin kalbi olan yayıncı kuruluşta Lig TV’de spor muhabirliği yaptım. Yeşil saha kenarındaki gazetecilik deneyimim 8 yıl sürdü.

Subscribe now

Anlayacağınız hayatımın ilk otuz yılında hep futbol vardı; çocukluktan gençliğe dolu dolu taraftarlığı yaşadım, sonra da gazeteci kimliğimle tribünden saha kenarına inerek taraftarlığı dışarıdan gözlemledim.

Futbol camiasındaki bu hatrı sayılır deneyimimde çok şeyin değiştiğini gördüm ama bir soru hep aynı kaldı: taraftar şiddeti neden oluyor, futbol şiddet mi üretiyor?

Bu soru günümüzde halen cevap bulamamışken, listeye yeni figürler eklendi.

Suçlu;
futbol mu?
diziler mi?
sosyal medya mı?
oyunlar mı?

Farkındaysanız cümle kalıbı aynı kalırken, sadece özne değişiyor. Yıllar geçiyor, insanlık bir yanıyla dolu dizgin gelişiyor ama şu soru kalıbı hep aynı şeye işaret ediyor: “dışarıdaki sebeplere”

Sarı-Lacivert Bir Tutkal

Büyüdüğüm apartmanda nüfusun çoğunluğu erkekti, mahallede de öyle. Biz kadınların bir topluluk gündemi belirlememizi düşünmediniz herhalde(!) Tutkalımızın futbol olması erkek egemenliğinin sonucuydu. Ben de kalabalığa dahil olabilmek için, daha küçücükken bana dayatılan taraftar kimliğini sorgusuz giydim.

Türlü hallerini gördüm futbol taraftarlığının. Fenerbahçe kaybedince hüngür hüngür ağladığım da oldu, şampiyonluklarda mutlu çığlıklarım da. Hayata dair bildiğiniz ne kadar duygu varsa hepsinin içinden taraftar olarak geçtim. İnsan olmayı taraftarlık üzerinden deneyimledim desem abartmış olmam. Etrafımdaki erkekler de aynı durumdaydı ama bir eksikle: Onları hiç ağlarken görmedim. Üzüntü duygusuna dair tek bir sahne var aklımda: Denizli’de son dakika kaybedilen şampiyonlukta binaya çöken ölüm sessizliği. Bunun dışında yakın çevremdeki erkeklerin taraftar olarak üzüldüklerini pek hatırlamıyorum, onun yerine ya öfke çıkardı içlerinden ya da bazen o mağlubiyet hiç yaşanmamış gibi yaparlardı. Ama ağırlıkla öfkeyi görürdüm yüzlerinde, sözlerinde hatta bazen bedenlerinde.

Binamızda öfke içeren bir gruplaşma vardı ve tutkalı futboldu. Meşin yuvarlağın etrafında toplanan bu erkek grubu, birbirlerini uzun yıllar öfkeyle beslediler. Bu öfke, zaman zaman şiddete de dönüştü ama hiçbir zaman cana kast etmeye, birinin hayatını tehlikeye atmaya varmadı. Bir sınırları vardı ve o sınır ihlal edilmedi.

Saha Kenarından Gördüklerim

Ne var ki futbolun etrafında şekillenen şiddet her adreste aynı seyretmez, dozu bazen kat kat artar. Bunu en iyi maç günleri stadyum çevresinde, tribünlerde ve hatta yeşil sahada görürsünüz. Benim için de öyle oldu.

Çocukken ara ara ekranlarda duyduğum ‘futbol şiddeti’, muhabirlik yapmaya başladığımda sık sık karşılaştığım bir tabloya dönüştü. Özellikle yayıncı kuruluşta çalışmak saha kenarında olabilmeyi, stadyumun çok daha geniş alanlarında bulunabilmeyi sağladığından; şiddete dair farklı gözlemler yapma şansına eriştim. Maç esnasında saha içi karıştı, saha kenarında olaylar yaşandı. Bunların bazıları oyunun adrenalininden doğan ufak gerginlikler, bazıları şiddete varan büyük olaylar olurdu.

Ancak bir de tribünler karışırdı. Adına “taraftar şiddeti” denen bir gerçek vardı ve seyircinin yarattığı şiddet onlar daha tribüne ulaşmadan başlardı. Hatta stadyum belki de son adres olurdu. Çünkü maçları izlemeye gelen bazı taraftarlar için futbol sadece bir sosyal tutkaldı. Onlar oraya renklerini desteklemeye değil de, renklerin bahanesiyle şiddet üretmeye gelmiş gibi görünürdü. Bu tabloya yıllar boyunca gittiğim her stadyumda, her şehirde şahit oldum; bazı taraftar grupları diğerlerinden “farklı” olurdu.

O yıllarda şunu çok kez sorguladım:

• Eğer şiddeti futbol üretiyorsa neden tribünlerdeki herkes değil de, belirli gruplar şiddet eylemi gösteriyor?

• Neden her taraftar holigan olmuyor?

• Bazı gruplar ‘taşkınlık’ yaparken, bazıları nasıl oluyor da sakince evine dönüyor?

Sonraları fark ettim çocukluğumdan beri cevabın içindeymişim: Futbol seyircisi olmanın ortak paydası keyif ve deşarj olsa da, her seyirci için futbolun “anlamı” farklıydı... Yaşadığım apartmanda olduğu gibi bazı erkek grupları yüksek perdeden öfkeleniyordu ama bunu sistematik bir şiddete çevirmiyordu. Fakat stadyumlarda karşılaştığım bazı gruplar için şiddet, ender gelişen bir Osasuna atağı değil, her an içinde oldukları bir hal, bir hayat normuydu.

*Ender gelişen Osasuna atağı: futbol seyircileri arasındaki espri, herhangi bir şeyin çok seyrek olduğunu anlatan benzetme.

Futbolun Suçu Nedir?

Özünde futbol, şiddeti çağrıştıran bir sisteme sahip değil, hatta yeri gelir bu oyun şöyle küçümsenir: “Bir topun etrafında koşan yirmi iki adam”!

Oyunun doğası şiddet unsuru barındırmıyorsa, sorun nerede başlıyordu? Onu üç boyutlu dünyaya taşıyanlarda elbette; futbolu oynayanlar, yönetenler ve seyredenlerde. Bunu ekranlarda görmek zaten zor değil ama bir de o havayı soluyunca her şey daha da berraklaşıyor.

Yıllar boyunca gittiğim farklı şehirlerde maçlardan önce gün boyu stadyum etrafında dolaştım; yeri geldi taraftar röportajları, yeri geldi sadece gözlem yaptım. Yayıncı kuruluş olmanın ilkesi gereği taraftar röportajları hep ılımlı yorumları, şiddeti beslemekten uzak tatlı atışmaları içeren cinstendi. Bilirsiniz bazı kanallar bunun tersini amaçlar ve şiddeti körükleyecek yayınlar yaparlar. Lig TV’nin yayın politikasını pek onaylamasam da, taraftar dilini bu şekilde sunmasını hep doğru buldum.

Share

İlk aylarımda o röportajları yaparken strese girerdim, şiddete meyilli kişilere farkında olmadan mikrofon uzatmaktan çekinirdim. Neyse ki benden deneyimli kameran abilerim nerelerde takılmamız gerektiğini bilirdi, zaman içinde ben de öğrendim.

Yaptığım gözlemlerde fark ettiğim ilk şey, şiddete meyilli kişilerin tekil değil gruplar halinde takıldıklarıydı. Yalnız maça gelmek zaten pek adetten değildi ama şunu çok sık gördüm: Barışçıl üslupta olan taraftar grupları sayıca, şiddete meyilli olanlardan daha az olurdu. Agresyona meyilli olanlar bir mıknatıs gibi birbirilerine çekilip git gide kalabalıklaşıyorlardı.

O gün orada toplanma amaçları futbol müsabakası olsa da, agresif taraftar grupları tüm gün sokaktan geçen herkese güç gösterisi yapar, huzursuzluk verirdi. İşte orada anlardınız amaçlarının taraftarlığı yaşamak değil, onu sadece tutkal misali kullanmak olduğunu.

Direkt olarak içlerine giremesem de, yıllar içinde gazeteci olarak edindiğim bilgiler hep aynı profilleri işaret etti: Bireysel hayatlarındaki aidiyet ihtiyaçlarını sağlıklı biçimde gideremeyen, aileleri tarafından görülmeyen / duyulmayan / dikkate alınmayan ve hali hazırda içleri öfke dolu erkekler. Bu erkekler yine toksik hemcinslerinin yönettiği futbol camiasının taraftarı olmuşlardı ve caydırıcı cezalar almadıkları için şiddeti fütursuzca üretmeye devam ediyorlardı.

İşte bu stadyum merkezli şiddet sorunu hep aynı yerden irdelendi: Futbol şiddet mi üretiyor, insanları holigan mı yapıyor?

Kimse dönüp de ne futbol camiasına egemenlik kurmuş erkeklerin şiddeti üreten dilini, ne de şiddetin faili olanların profilini, ailelerini, şartlarını konuşmadı. Soyut bir günah keçisi seçildi: futbol.

Subscribe now

Şiddet Bir Seçim Değil, Bir Birikimdir

Aynı yüzeysel yaklaşımı Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’ta düzenlenen okul saldırılarından sonra yeniden görüyoruz. Suçlu Discord mu, Tiktok mu, suç temalı oyunlar mı yoksa mafyatik diziler mi? Bu çocukları kim böyle şiddete meylediyor? Temelsiz yaklaşımlar günah keçisi arayadursun, hayatın içinden yapılmış olan bilimsel araştırmalar gerçeği şeffaflıkla ortaya koyuyor.

Ruh sağlığının dünyadaki en saygın kurumlarından olan APA’nın (American Psychological Assocaiton) video oyunları ve şiddet hakkında yaptığı farklı araştırmalar şu sonuca ulaşıyor: “Şiddet, tek bir nedene bağlı değil, bir birikim sonucudur. Etki eden ana unsurlar şunlardır:

• Kişilik Yapısı: Eğer çocukta zaten düşük empati veya dürtüsellik varsa, oyun bu özellikleri besleyebilir.

• Aile İçi Şiddet: Evde fiziksel veya sözel şiddete maruz kalan bir çocuk için oyunlardaki şiddet, “dünyanın işleyiş biçimi” olarak normalleşiyor.

• Akran Zorbalığı: Okulda dışlanan çocuk, oyundaki gücü bir intikam veya tatmin aracı olarak gördüğünde, bu durum gerçek hayatta katılaşabiliyor.”

Görünen o ki bazıları tek bir sebep ararken, katmanlı bir sebepler listesi çıkıyor karşımıza ve dışarıda aranan sebeplerin asıl içeride, bireyin kendisinde yahut kökünde olabileceğini anlıyoruz. Yine araştırmaların ortaya net biçimde koyduğu bir tablo var; sağlıklı aile yapısına sahip çocuklarda şiddet içeren oyunlar agresyona sebep olmuyor ama aile içi çatışmanın yüksek olduğu evlerde büyüyen çocuklar için bu tip oyunlar bir pekiştirici görevi görüyor, şiddeti iletişim biçimine çeviriyor. Öfkenin saldırganlığa ve şiddete dönüşmesinde aile ya tampon oluyor ya da o yolları döşeyen taşlara dönüşüyor.

Share

Sorumluluktan Kaçış: Şiddetin "Kutsal" Yolları

Ne var ki aileler hayatın başladığı yere, kendi hanelerine bakmak yerine dışarıyı işaret etmeyi tercih ediyorlar. Suçu eskiden futbola atıyorlardı, şimdilerde oyunlara, dizilere, sosyal medyaya... Çünkü en kolayı bu, sorumluluğu üzerinden atmak.

Niyetim kesinlikle Türk yapımlarında sık sık gördüğümüz iktidar sembolüyle örülü, gücünü tahakküm aracına dönüştürmüş ve hükmeden erkek dizilerini övmek değil. Bunların da etkisi yok demiyorum. Ancak aynı diziyi iki farklı kişi iki farklı algıyla izliyorsa, o farkın çıktığı yere bakmamız gerektiğini söylüyorum.

Sorun toplumsal bir hal aldıysa, toplumun en temel yapı taşı olduğu iddia edilen aileye bakılması gerekmiyor mu? Hani şu yeri geldiğinde övmelere doyamadığımız, kutsal aile.

Bilmiyorum yumurta mı tavuktan tavuk mu yumurtadan, bunun bir önemi de yok. Sosyal medyada karşıma çıkan şu yorum benzer biçimde düşünen herkese ses oluyor:

Görselde dendiği gibi, sorumluluğu çocuktan bekleyip 'hayırlı ebeveynliğimizi' sorgulamadığımız o konforlu alan, aslında suçluyu hep uzakta gördüğümüz o kör noktamız.

APA tarafından yapılan araştırmalar gösteriyor ki “Halihazırda yüksek agresyon seviyesine sahip olan ergenler, bu tür oyunlara daha fazla yöneliyor. Yani oyun şiddet yapmıyor, şiddet eğilimi olanlar o oyunu seçiyor”. Tıpkı agresyon seviyesine sahip benzer profildeki erkeklerin futbolu seçip onun çevresinde şiddet üretmek üzere kümelenmesi gibi...

Sorun hiçbir zaman futbolun kendisi değildi, onu üretenler ve tüketenlerdi. Ancak kimse kendisine bakmayı seçmedi... Şimdilerde aynı hata günümüzün popüler mecraları üzerinden yapılıyor. Böyle giderse insanlık suçluyu hiçbir zaman bulamayacak, çünkü belli ki hiç aynaya bakmayacaklar.

Subscribe now

Subscribe now

Ankara’da uzun yıllar sonra yeniden hayvanat bahçesi açıldı. Ben de oradaydım. Hayatımda ilk kez hayvanat bahçesine gittim, haber yapmak için. Akşam eve döndüm, günün sonunda uyumak için gözlerimi kapattım ve halen o deve kuşunun gözleri aklımdaydı.

Share

Subscribe now

Olayda giydiğim kıyafetler tam olarak o pantolon ve yelekti.

Diyanetin son Cuma hutbesinden sonra, kılık kıyafet meselesi ve söylemleri daha da önem kazandı. Herkes artık kendine gelsin! Hak hukuk adalet partiler üstü bir şeydir.

Subscribe now

Mikrofonumun gücünü sadece toplumsal gelişmelere değil, kendi başıma gelen meseleler için de kullanmaya devam edeceğim. Ve anlattığım konu kapanmadı, önümüzdeki günlerde yeni gelişmeler yaşanacak. Abone olun, kaçırmayın.

Gazeteciliğe dönmeden önce yoga ve farkındanlık eğitmeniydim. Eğitmenliği de ağırlıkla kendime yönelttim, uzun yıllar ben dediğim varlıkla yoğun bir çalışma halindeydim. Beraberinde öğrencilerim oldu, atölyeler düzenledim. Sözün özü spiritüel dünyayla bir hayli haşır neşirdim.

Bu çalışmalarla ben kendime uyandım. Yol beni iyileştirdi ve sahiplendiğim ender şeylerden biri olan mesleğime döndürdü.

Ala!

Peki gazeteciliğe dönünce ne oldu biliyor musunuz? Şifanın bir başka kapısı aralandı: topluma uyandım.

Şimdilerde ikisinin ortasında durduğum bu yeni yerden, hayatı yeniden keşfediyorum. Bireyin ön planda olduğu spiritüel alanla, toplumun ön planda olduğu haber alanına eşit mesafeden bakabiliyorum. Bu sanki hayatın her yönüyle sizi sarmalaması misali, terazinin dengeye gelmesi gibi… Şükür!

Ve artık böyle bir yere çapa atarken, şu spiritüel dünyanın hakikatine dönüp bakmanın vaktidir. Sıvıyorum kolları buyrun bakalım!

//////

En baştan adını koymak, ‘spiritüel dünya’ tanımına değinmek gerek. Bu ifade, anlatmak istediğim dünyayı tam olarak karşılamıyor. Kast ettiğim dünyada; yoga, nefes, theta ve benzeri bilinç dışı çalışmalar, dişil alan, astroloji, terapi, meditasyon, manifest ve nicesi var. Tüm bunları öğreten ya da öğrenci olarak uygulayan kişiler olabilir; ortak noktaları bu alanda içerik üreticisi olmaları. Biz onlara “ilham verici influencerlar” yani kısaca İVİ diyelim. Çünkü özünde hepsi kendi deneyimlerini ve/veya bilgi birikimlerini anlatırken, ilham vermeyi amaçladıklarını söylüyorlar.

İVİ’lere göre her şey mümkün! Hayat sonsuz olasılıklarla dolu. Sen sadece nefesine odaklan, olmuş gibi hayal edip hisset. Kıtlık bilincine düşme ve travmalarını çözümle! Hayat karşılığını verecek göreceksin. Oooo yeeeaaa!

İyi de;

Açlıktan nefesi kokan birinin, kendi nefesine odaklanmasını bekleyemezsiniz.

Karbonhidrata tamah eden kişinin, travmalarını çözümlemesini bekleyemezsiniz.

Tatile gidip gevşeyemeyenlerin, hayal kurup manifest etmesini bekleyemezsiniz.

Ay sonunu getiremeyen insanlara her şeyin mümkün olduğunu söylemek, o insanları hiç yerine koymakla aynı şey.

O insanlar kim mi? Cevabı rakamlar versin:

• Türkiye’de toplam çalışan nüfus 32,5 milyon.

• Açlık sınırı 26 bin lira.

• Çalışan nüfusun yaklaşık yarısı asgari ücrete mesai harcıyor.

• Çalışan nüfusun kalan yarısının büyük kısmı da 22 bin 104 lira olan asgari ücrete yakın maaşlar alıyor.

Böyle bir denklemin sonucundaki gelir adaletsizliğinde “kendini yeniden inşa etmek” anlayışı, en hafif tabiriyle komik kaçıyor. Kimsenin şifalanmasında gözüm yok, benzer yollardan ben de geçtim. Keşke imkan olsa da bütün ülkeye terapi seansları ayarlasak, haftada üç gün yoga dersleri planlasak. Ama mesele de tam olarak bu değil mi? Herkesin imkanının olmaması…

Diyorum ya şükür ki o yollardan geçtim. Böylece kendimi de kariyerimi de yeniden inşa etmekteyim. Ancak önceki yıllarda ben de bir İVİ olarak yaşadım ve o dönemde içinde yaşadığım asıl dünyaya müthiş yabancılaşmışım artık bunu anladım.

Kendinize kapanmak, dış dünyadan uzaklaşmak bir süre için kabul edilebilir. Ancak bu süreci dış dünyaya yayın yaparak yaşıyorsanız orada bir durmak gerekiyor.

“Ben kime sesleniyorum ve o insanlara ne diyorum?”

Sorun Kış Saatinde Değil, Sizde (!)

İşte size çarpıcı bir örnek. İçinde yaşadığı ülkenin gerçeklerindeden kopuk, kendine yarattığı dünyada yaşayan bir yoga eğitmeni.

Kış saati uygulaması 2016’da kalıcı olarak kaldırıldığında hepimiz şaşırmış, aynı zamanda isyan etmiştik. Aradan 10 yıl geçti, ne iddia edildiği gibi tasarruf ettik ne de biyolojimizi adapte edebildik. Çocuklar karanlıkta yola çıkıp ders başı yapıyor, sabahları daha fazla elektrik yakıyoruz. Hatta Elektrik Mühendisleri Odası’nın araştırmasına göre, kalıcı yaz saati uygulaması elektrik tüketimini yüzde 6.5 oranında artırdı. Ancak gelin görün ki bir yoga eğitmenine göre sorun uygulamada değil, bizdeymiş. Sabahın erken saatleriyle ilişkimizi gözden geçirirsek, biz de karanlığı sevebilirmişiz!

Hamsa isimli hocanın attığı bu tek hikâye, yoga pratiğini gündelik hayatın gerçeklerinden kopuk biçimde sunmanın tipik bir örneği. Sabah karanlığını sevmeyi önermek, elektrik zamlarıyla boğuşan kişilerden bihaber olmak demek. Oysa dışarıya şifa vermekse niyet, dikkati kendimizden çekip çevremize vermek gerek. Çünkü acı var demekle o acı fark edilmiyor. Kafayı kaldırıp meraklı bir gözle gündelik hayata bakmak gerekiyor…

“İkisi De Kendi Parasını Kazanıyor” - İyi De Nasıl?

Bir diğer örnek benim de senelerdir keyifle takip ettiğim Deniz Dülgeroğlu’ndan. Kendisine apolitik diyemem ancak ekonomik gerçeklerden kopuk olduğunu anlamak zor değil. Gelin size bu görselin ardındaki hikayeyi anlatayım.

Fotoğrafın solundaki Deniz Dülgeroğlu, başarılı bir reklam yazarı, hikaye anlatıcısı ve podcaster. Deniz uzun yıllardır kendi iyileşme hikayesini anlatan bir influencer. Fotoğrafın sağındakiyse Aleyna isminde genç bir kadın. Aleyna 24 yaşında ve yeni anne olmuş. Instagram hesabında manifest etmek ve Bali’de annelikle ilgili paylaşımlar yapıyor. İkisi Bali’de buluşuyor. Deniz’in ifadesiyle Aleyna ve eşi “cesur bir kararla” bebeklerini Bali’de büyütmek üzere oraya taşınmışlar ve Deniz’de bu özgüvene hayran kalıp onunla tanışmış, sonra da Instagram’da paylaşmış.

Ben bu arka plandaki hikayeyi okuduğumda güldüm. Aleyna isimli kişinin profiline girip dolaştığımda da kahkaha attım. Belli ki tepkimde yalnız değilmişim, Deniz’in bir takipçisi sessiz kalmayıp mesaj atmış. Özetle meselenin ayrıcalıklı olmakla ilgili olduğunu söylemiş. Bunun üzerine Deniz partnerinin daha da genç, 19 yaşında, olduğunu ve ikisinin de çalıştığı cevabını vermiş. Ben de Deniz’in hikayesine verdiğim cevabı, yazım hatalarımı düzelttiğim haliyle sizinle paylaşıyorum:

Çünkü manifest etmek, sınıfsal olarak zaten bir adım önde başlayanlara daha kolaydır. Bu yüzden “ikisi de çalışıyor” cümlesi, gerçekte eşit bir başlangıcı anlatmıyor; aksine ayrıcalığın üzerini örten politik bir söyleme dönüşüyor.

İyi De Herkes Çalışıyor

İçsel dünyaya dair paylaşımlarından sonra, sizlerle bu kez bir marketteki güvenlik kamerasının kaydını paylaşıyorum. Market çalışanları çöpleri topluyor. Önce izleyin, sonra yazıya devam edin.

Ne demişti Deniz cevabında? “İkisi de çalışıyor”. Bakın bu videodaki genç kız da çalışıyor. Fakat yaptığı işin bırakın Bali’ye götürmeyi, basit bir tatile bile götürmeyeceği ortada! Emek sömürüsünün kanıtı niteliğindeki böyle bir mesaiden sonra kimsenin manifest edecek enerjisi de kalmaz… Hatta arttıralım; bu videoda yok ama öngörmesi zor değil, o genç kız kış saati uygulamasına geçilmediği için sabahın karanlığında işe gidiyordur.

Ve o emekçi kız akşam eve yorgun argın geldiğinde ancak bacaklarını uzatıp parmak kaydıracak gücü bulur kendinde. Sonra karşısına bir video çıkar “Olmuş gibi hisset olacak” der. Yeniden parmak kaydırır, şöyle bir cümleyle karşılaşır: “Bali’ye taşınmışlar ama ikisi de çalışıyor”. Bir parmak daha kaydırır bu kez ekrandaki “Sabahın erken saatleriyle ilişkinizi gözden geçirin” demektedir. O genç kız tüm bunlara bakar, sonra dönüp üzerine çöp torbası yığılmış haline bakar... Bir başka yaşıtı atanamayıp kuryelik yaptığı haliyle elindeki diplomasına bakar. Aynı şekilde yine bir genç kasiyerlik mesaisinden döndüğünde, açar çekmecesindeki diplomasına bakar. Ya da bir genç yurtdışında kazandığı okula, çıkmayan vizesinden dolayı gidemezken oturur red yediği pasaportuna bakar… Bu üzücü liste uzar da uzar…

Sorun Yöntemlerde Değil, Kişilerde

Biliyorum manifest gerçek, olmuş gibi hissetmenin gücüne aşinayım.

Bilinç dışını, atalarımızdan aldığımız travmatik mirasları, büyürken maruz kaldığımız kısıtlayıcı inançların etkisini ve daha ötesini… Hepsini biliyorum. Birer birer temizledim de buraya geldim. Halen de bitiremedim! Adını tek tek saydığım çalışmaların kıymetinin farkındayım. Hatta bana sorarsanız içsel iyileşme tercih değil, zorunluluktur. Başlı başına bir sorumluluk. Ama.. Önce temel ihtiyaçlar, önce toplumsal gerçekler.

Share

Bu yollardan geçerken paylaşım yapan herkesin durup bir bakması gerektiğini söylüyorum: Dünya benim etrafımda mı dönüyor? Çünkü içsel iyileşme yolunda bireysellik ön planda, dikkat kişinin kendinde oluyor ve öyle bir algı dünyayı kendi gerçekliğinden ibaret sanabiliyor. Oysa kıyıda köşede kalmış sorunlardan değil, ülkenin tamamına hakim olan realiteden bahsediyoruz. Mesele çalışmakta değil, nitelikli işler bulabilmekte. Mesele para kazanmakta da değil, asgari ücretin 70 yaşında kuryelik yapmak zorunda kalan bir dedeye dahi reva görülecek kadar yaygınlaşmış olmasında.

İVİ kısaltmasıyla andıklarımızdan kimsenin kurtarıcısı olmalarını da beklemiyoruz, her insan ancak tekil biçimde kendini kurtarabilir. Peki yazı boyunca İVİ kısaltmasıyla andıklarımız ne mi yapabilir? Diline dikkat edebilir. Çünkü dil hayatı şekillendirir. Bu kişiler aynı zamanda hayata baktığı açıyı genişletebilir. Çünkü o zaman görecekler ki dünya sadece bireysel emekle şekillenen bir yer değil. Bir de devlet organının şekillendirdiği dünya var, her birimizin içinde yaşam mücadelesi verdiği…

Bülteni sonlandırırken en başına dönelim. Şifalanmak herkes için mümkün mü, yoksa bir lüks mü diye sormuştuk. Ben cevabı şöyle vereceğim: Hangi içsel yolu seçerseniz seçin şifalanmak kesinlikle politiktir!

Yazının akışına oturtamadığım şu detayı buraya ekleyeyim de bitireyim: Şifa yolculuğunu toplumsal duyarlılıkla harmanlayan çok kıymetli insanlar var. İlk aklıma gelen Thích Nhất Hạnh, kendisi aktivist bir şefkat öğretmeniydi. Yahut Türkiye’den aklıma gelen bir isim, Günsu Engin… Liste uzatılabilir, ben iki örnekle noktalayayım. Sorun yöntemlerde değil, kişilerde. İşini hakkıyla yapanlar zaten üzerine alınmamıştır.

Ayrıca ilk kez galeri formatında yayın deniyorum, umarım sizler için okuması rahat olur.

Subscribe now

Okuduktan sonra yorumlara uğramayı unutmayın. Ben sıralamayı kronolojik yaptım, siz listenin başına hangisini koyardınız?

Subscribe now

Subscribe

Akbelen’li ve Fatsa’lı köylüler yaklaşık 3 hafta süren Cemal Süreya Parkı’ndaki zeytin direnişlerini noktaladılar. Veda buluşmasında kendilerine sahip çıkan semt halkına teşekkürlerini iletip, mücadeleye Anadolu topraklarında köy köy gezerek devam edeceklerini duyurdular. Direnişçiler ayrıca maden yasasını tanımadıklarını söyleyerek, tek bir ağaçlarını bile vermeyeceklerini hep bir ağızdan defalarca haykırdılar.

Yeni madencilik yasası Akbelen bölgesinde 48 köyün tamamen yok olmasına sebep olacak.

#gündem #direniş #akbelen

Subscribe now

Subscribe now

Subscribe now

Abone olmayı es geçmeyin!

Subscribe now

Subscribe now

Fatih Altaylı hakkındaki yazımdan bahsediyorum. Hukuksuzca tutuklanmasının üzerinden bir hafta geçti. Olmayan bir suçu icat ederek cezaevine attılar Altaylı’yı. TCK 106 ve 310/2 maddelerinin harmanlanmasıyla Cumhurbaşkanı’na sözde tehdidi fiili saldırı gibi süsleyip sundular ve sonuç: Bir gazetecinin daha tutuklu yargılanma süreci başladı. Ne kadar sürer, nasıl neticelenir bilmiyoruz ancak tek bilinen bunun adil bir yargılama değil, direkt olarak cezalandırılma ve susturulma girişimi olduğu!

Ne oldu geride kalan bir haftada? Yandaş basın ve troller Fatih Altaylı’yı yerden yere vururken, muhalif basın göklere çıkardı. Türkiye’nin kutuplaşmış toplum yapısını yeniden inşa eden bir süreç oldu aslında. Altaylı ya berbat biriydi ve başına gelenleri hak etmişti ya da şahane biriydi ve başına gelenleri hiç haketmemişti.

Üçüncü bir seçenek, gri alan.. Bizler onu unutalı çok oluyor.

Bunu hatırlatmayı ben seçtim: “Fatih Altaylı sandığınız kadar şahane biri değil, onu göklere çıkarmadan da savunabilirsiniz” dedim. Bunu demek cesaret işiydi, topa girmek herkesin tercihi değildi. O topa ben girdim. “Durun hakikat çok başka” deme ihtiyacı hissettim, zira bağımsız gazeteci olmanın bence bir sorumluluğuydu bu.

Kalabalığın içinde yalnız olmak, aynı sesi çıkartan bir başkasına rastlamamak ürkütse de; benim yaptığım iç sesimi dinlemek, ona saygı duyarak teslim olmaktı. Hayattan hiçbir şey öğrenmediysem bunu öğrendim: İç sesime sahip çıkmak ve onun rehberliğini almak.

Çok Sesliğe Sahip Çıkmak

Sonraki aşama tepkiler olacaktı. Oldu da. Mesaj yoluyla bana ulaşanlardan anlattıklarımın doğru da olsa zamanlamasının yanlış olduğu yorumlarını aldım. Saygı sınırları çerçevesinde eleştiri almak şahane bir şey, bunu ülkecek unuttuğumuz için hatırlatan her yeni yorum beni mutlu etti. Beraberinde zamanlamamın yanlış değil, bilakis tam zamanında olduğu inancım ise devam ediyor. O yazı bir linç kampanyası değil, eleştirel tonla yazılmış bir hakikat hatırlatıcısıydı. Böyle bir yayıncılığı unuttuğumuz için bugün buradayız.

Bazılarınız böyle bir anlatı biçimini herkesin anlamayacağı ve Fatih Altaylı’ya yapılan karalama kampanyasına alet edilebileceğini söylüyor. Anlıyorum. Fakat mümkün görmüyorum. Linç kampanyasını yürüten troller o yazıdaki biçimden de, bağlamdan da bir hayli uzak oldukları için kendilerine bir malzeme çıkacağını sanmıyorum. O yazı daha ziyade eleştirel bakabilecek, hakikati görmeye niyetli ama kalabalığa kapılıp gitmiş olan bireyler için yazıldı. Eğer sürekli karşı tarafın hamlelerini gözeterek haber ya da fikir üretmeye kalkarsak, bu hesap kitap bizi önce otosansüre sonra da sistemli bir suskunluğa sürükler. Bakın buna çok taze bir başka örnek:

Gördüğünüz gibi Resmi Gazete’de yayınlanmış bir gelişme, yorumsuz bir haber dahi bazılarını rahatsız ediyor. Yani neredeyse onlara aykırı gelen kimse konuşmasın, hiçbir şey sesli biçimde dile gelmesin isteyen bir kitleyle karşı karşıyayız. Fatih Altaylı hakkında hakikatleri konuşmanın yandaş cenahı beslemesi şöyle dursun, çok basit bir haber bile rahatsız eder duruma geldi ülkenin yarısını.

Bunun çözümü susmak değil, daha fazla ses çıkartmaktır.

Share

İşte okumakta olduğunuz satılara temel olan Fatih Altaylı hakkındaki yazımda amacım tam olarak buydu: Farklı sesler çıkartmanın yanlış olmadığını hatırlatmak. Mesele bunu ölçülü ve saygı çerçevesinde yapmak. Ve orada göstermeye çalıştığımı burada yineliyorum: Amaç birilerine malzeme çıkarmayalım diye susmak olmamalı, görüyorsunuz onlar dümdüz bir haberden bile rahatsız oluyor zaten.

Bunu öğrenmek için sonra diye bir zaman yok, yanlışlarımıza rağmen hak hukuk adalet paydasında buluşmayı öğrenmenin tam da şimdi sırası. Çünkü birlik olmayı aynı yerde olmakla eşanlamlı kavrama hatası, Türk milletinin damarlarında gezen bir zehir misali her dönemde farklı figürlerle yeniden kendini gösteriyor. Hafızanızı biraz zorlarsanız başka isimlere de aynı yanlışın yapıldığını görebilirsiniz. Artık o kadarını da siz yapın, ben hatırlatıcılık görevimi Fatih Altaylı’da kullandım ve iyi ki de yaptım.

İyi ki yazdım o yazıyı. Bir diğer getirisi, okuyucuları farklı bir pencereden düşünmeye itmesi oldu. Doğru muydu, yanlış mıydı, zamanı mıydı, değil miydi diye diye düşünmek bile tekdüze giden yayınların arasında açan bir gelincikti bence. O yazı ulaştığı kişilere hiç gösterilmeyen şeyleri gösterdi, düşünme jimnastiğine alan açtı. Çok sesli olmak, farklı fikirleri yaşatmak başka nasıl mümkün olur sanıyorsunuz? Tam olarak böyle; rahatsız ederek, bir miktar konfor alanının dışına çıkartarak…

Bundan Sonrası?

Gazeteci Fatih Altaylı’nın son durumunu herkes merak ediyor. Altaylı tutuklanalı yedi günü geçti. Tek suçu muhalif koltuğunda eleştirel yayınlar yapmaktı. Kendisi boş koltuğuyla yayın yapmaya devam ediyor, yapımcısı Emre beyin desteğiyle Silivri’den gönderdiği mektuplarla hafta içi her sabah sesini çıkartmayı sürdürüyor. Ve boş koltuğu bile milyonlarca izleniyor. Süreci öngörmek hem kolay hem zor, dileğimiz ise ortak: hak, hukuk, adalet şimdi buraya! Özgür basın susturulamaz!

Subscribe now